Valse vrienden
Aan
een echte vriend heb je wat, een valse vriend blijkt meestal niet
zo nuttig. Dat geldt ook voor de valse vriend waar vertalers mee
te maken krijgen, ofwel het woord in een doeltaal dat precies
lijkt op een woord in de brontaal. Maar dat toch iets heel anders
betekent.
In de
vertaalwereld zijn valse vrienden een bekend gegeven. Vertalers
in opleiding worden dan ook met klem op het gevaar ervan gewezen.
De beginnende vertaler denkt misschien de taal aan te voelen,
heeft minder zin om steeds weer het woordenboek erbij te pakken
en gaat de fout in. Een goed voorbeeld van een valse vriend is
bijvoorbeeld het Nederlandse ‘consequent’, dat nog wel eens in
het Engels wordt vertaald met ‘consequent’ (voortvloeiend) in
plaats van ‘consistent’. Of ‘concept’ dat wordt vertaald met ‘concept’
(begrip) in plaats van ‘draft’.
Dit
soort valse vrienden kunnen helaas gemakkelijk in een vertaling
sluipen, en ondanks de ogenschijnlijke overeenkomsten grote consequenties
hebben voor de tekst. Noem daarom uw Zweedse zakenrelatie nooit
‘klant’; want ondanks de overeenkomst met het Nederlandse woord
betekent het ‘sukkel’.
Het
Zweeds heeft nog meer goede voorbeelden. Het woord 'avund' betekent
niet 'avond', zoals u misschien zou verwachten, maar 'afgunst'.
'Bil' betekent niet 'bil' maar 'auto'. Een hele bekende is natuurlijk
ook het Duitse woord 'bellen', dat 'blaffen' betekent.
Het woord 'ordinair'
heeft dezelfde valse vriend in zowel het Frans als Engels. Gebruik
daarvoor niet respectievelijk 'ordinary' of 'ordinaire', want
dat betekent in beide gevallen 'gewoon' of 'alledaags'. In het
Engels wordt het 'common' of 'vulgar', in het Frans 'vulgaire'.
Maar het Frans heeft
er meer: noem de conducteur geen 'conducteur' ('bestuurder' of
'machinist'), maar 'contrôleur', en vraag hem niet vanaf welk
'perron' de trein vertrekt, want die vertrekt van een 'quai' en
niet van een bordes. Als u hem dan ook nog vertelt dat u erg van
'tom-pouces' houdt, gaat u helemaal de mist in, tenzij u wilt
aangeven dat u gek bent op dwergen.
U ziet het, voorzichtigheid
is geboden. Er zijn al valkuilen genoeg!
