Als
u een beetje zoekt vindt u er wel een op het web: on-linevertaalsoftware.
U typt een tekst en na een keer klikken krijgt u de vertaling.
Die soms nog juist is ook, maar meestal is het resultaat hilarisch.
Toch kan het gebruik van software het vertalen een stuk goedkoper
en sneller maken. Helemaal als de schrijvers van de brontekst
meewerken.
De werking van hulpmiddelen
als Trados Workbench of DejaVu is bekend: vertaalde tekst wordt
opgeslagen in een geheugen en hergebruikt als dezelfde tekst opnieuw
vertaald moet worden. Vooral bij veel instructief materiaal (lesmateriaal,
helpteksten, handleidingen) werkt dat uitstekend: "klik nu
op enter" hoeft slechts één maal vertaald te worden en de
vertaaltool doet de rest. "Pas als de schrijvers hun tekst
op een consequente manier schrijven, scheelt dit bij vertalen
enorm in de kosten en snelheid", aldus Paul Dreckmeier, vertaalmanager
bij TechText.
In
verschillende branches wordt zogeheten 'controlled language' gebruikt,
bijvoorbeeld bij General Motors en Boeing. 'Controlled language'
betekent dat het taalgebruik van schrijvers aan strikte regels
is onderworpen. Dit is ontstaan uit het idee dat bijvoorbeeld
documentatie of een technische handleiding in het Engels door
zowel 'native speakers' (Engelsen zelf dus) als 'non-native speakers'
goed kan worden begrepen - ook de Nederlandse en Franse vliegtuigtechnicus
moet met slechts basiskennis Engels zijn werk kunnen doen.
Later werd controlled
language ook overgenomen door de vertaalbranche. De documentatie
bij een nieuw automodel moet iedere keer weer in tientallen talen
worden vertaald, en om hier zoveel mogelijk op te besparen, wordt
door de grote autofabrikanten gebruikgemaakt van, naast vertaaltools
zoals Trados Workbench en DejaVu, zogeheten 'Machine Translation'-systemen.
De vertaling gebeurt daarbij geheel automatisch. Het bekendste
voorbeeld van een MT-systeem is Systran, dat bij de EG in Brussel
wordt gebruikt.
Een dergelijk systeem
werkt het beste als de te vertalen tekst met behulp van controlled
language is opgesteld. Zaken als terminologie en spelling worden
streng vastgelegd, zodat er voor een object altijd maar één woord
kan worden gebruikt om verwarring te voorkomen. De manier waarop
een schrijver iets formuleert, moet zoveel mogelijk eenvormig
en eenduidig zijn.
In de strengste vormen
van controlled language kan de auteur van een document zich zelfs
nauwelijks enige grammaticale vrijheden veroorloven. De bedoeling
is dat er bijvoorbeeld zoveel mogelijk in hoofdzinnen wordt geschreven,
zonder bepalingen of bijzinnen, en liefst ook nog met een vaste
woordsoortvolgorde.
Ook binnen TechText
wordt controlled language gebruikt, zij het in het een minder
strenge vorm dan hierboven beschreven. Voor veel klanten schrijven
we de handleidingen en helpteksten bij hun applicatie, waarna
we die vaak ook nog vertalen. Door een structurele aanpak van
de opbouw van dergelijke documentatie, is het resultaat overzichtelijk
en gemakkelijk om mee te werken. Het vinden van informatie in
de tekst - het uiteindelijke doel ervan - gaat door een logische
indeling, en een vaste manier van formuleren, snel en efficiënt.
Om dit te bewerkstelligen, wordt bij het schrijven gebruik gemaakt
van onder andere de PF3-, IM- en TEBM-methode.
Ook bij het vertalen
levert dit duidelijke voordelen op; door een tekst zo eenvormig
mogelijk te houden, kan het gebruik van vertaaltools worden geoptimaliseerd,
waardoor de consistentie en dus de kwaliteit hoger wordt, en de
kosten over het algemeen omlaag gaan.
